Hurma
| Persymona | |
|---|---|
 Diospyros blankoi
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena: | eukarionty |
| Królestwo: | rośliny |
| Klad: | rośliny naczyniowe |
| Klad: | rośliny nasienne |
| Klasa: | okrytonasienne |
| Klad: | klad astrowych |
| Rząd: | wrzosowce |
| Rodzina: | hebankowate |
| Rodzaj: | persymona |
| Nazwa systematyczna | |
| Diospyros L. Sp. Pl. 1057. 1 Mai 1753 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Hurma, hebanek, persymona (Diospyros L.) – rodzaj drzew występujących w strefie międzyzwrotnikowej. Podawana czasami nazwa hebanowiec jest nieprawidłowa[2]. Do rodzaju Diospyros należy kilkaset gatunków roślin pochodzących głównie z obszarów o tropikalnym i subtropikalnym klimacie w Azji i Ameryce[3]. Gatunkiem typowym jest Diospyros lotus L.[4].
Spis treści |
2 Morfologia
Są to przeważnie zimozielone drzewa, tylko kilka gatunków z obszarów o umiarkowanym klimacie okresowo zrzuca liście[3]. Wszystkie gatunki tworzą silne gałęzie i mają gładkie liście. Działki kielicha są podobne do liści i rosną wraz z rozwojem owocu, płatki korony są zwinięte do tyłu[3]. Większość gatunków ma jadalne owoce.
2 Systematyka
Cargillia R. Br., Cavanillea Desr., Ebenus Kuntze, Embryopteris Gaertn., Guaiacana Duhamel, Idesia Scop., Maba J. R. Forst. & G. Forst., Mabola Raf., Macreightia A. DC., Noltia Thonn., Paralea Aubl., Pimia Seem., Rhaphidanthe Hiern ex Gürke, Ropourea Aubl., Royena L., Tetraclis Hiern
- Pozycja systematyczna wg APweb (2001...)
Rodzaj należący do rodziny hebankowatych Ebaceae Gürcke in Engl. & Prantl, która wraz z kladem siostrzanym pierwiosnkowatymi Primulaceae należą do rzędu wrzosowców (Ericales), kladu astrowych (rosids)[1].
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal , klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt., nadrząd Primulananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd styrakowce Styracales Bisch. , podrząd Ebenineae Bessey in C.K. Adams, rodzina hebankowate Ebenaceae Gürcke in Engl. & Prantl , plemię Diospyreae Duby, rodzaj Diospyros L.[6].
- Gatunki (wybór)
- Diospyros digyna Jacq.
- Diospyros ebenum J. Koenig – hurma hebanowa
- Diospyros lotus L. – hurma kaukaska
- Diospyros kaki Thunb. – hurma wschodnia
- Diospyros virginiana L.
2 Zastosowanie
Owoce kilku gatunków są jadalne (D. digyna, D. lotus, D. virginiana, D. kaki). Najbardziej rozpowszechnione w uprawie i w ofercie handlowej są owoce ostatniego z wymienionych gatunków występujące pod nazwą handlową kaki albo sharon. Owoc jest czerwonopomarańczowy, uprawiany głównie w Chinach, Korei i Japonii, także w cieplejszych rejonach Azji Środkowej. Owoce przypominają pomidor, z czterema listkami po spodniej stronie. Miąższ jest lekko twardawy, bardzo słodki i ma konsystencję galaretowatą. Wykorzystywany jest głównie do wszelkich konfitur, dżemów i galaretek. Często dodaje się go do sosów słodko-kwaśnych.
Odmiany persymony można podzielić na dwie grupy: jedna grupa zawiera dużo taniny (garbnik, o właściwościach ściągających) zanikającej dopiero po osiągnięciu dojrzałości przez owoc – dlatego przed dojrzeniem owoc jest bardzo cierpki. Preferowane są więc odmiany bez tych właściwości. W miąższu cierpkich owoców znajduje się 8 pestek. Druga grupa nie zawiera taniny i nie posiada pestek. Owoce najlepszych odmian nie dają się przechowywać. Owoc charakterystycznie smakuje, jest bardzo słodki. Coraz częściej spotykany jest w Polsce.
W Korei znane są dwa rodzaje persymony (kor. gam): (1) twarde owoce (kor. dan-gam 단감)i (2) miękkie owoce (kor. yeon-si 연시, hong-si 홍시). Po ususzeniu zwane są gok-kkam (곶감). Miękkie owoce jada się również lekko zmrożone w całości w postaci sorbetu.
Owoc zawiera po 19% cukrów (glukozy i fruktozy)potrzebne źródło, karoten, wapń i witaminę A i C .
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001.... [dostęp 2010-03-12].
- ↑ Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-03-10].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-10].
- ↑ Crescent Bloom: Diospyros (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-14].
